Przedmioty

Datowanie: 1875 r.

Opis obiektu:
Epitafium ks. Walentego Wojciechowskiego (1819-1875) znajdujące się w kaplicy św. Walentego archikatedry gnieźnieńskiej. Przedstawia portret zmarłego, dwie figury alegoryczne i napis w języku łacińskim. Sygnatura autora umieszczona w prawym dolnym narożniku: "M. Jaroczyński".*

*Marian Jaroczyński (1819-1901) – polski malarz, grafik, rysownik i rzeźbiarz.
technika: odlew w brązie
wymiary: 182x135 cm

Tekst (z rozwinięciami abrewiatur):

IN PACE CHRISTI DEI HEIC[1] QUIESCIT / VALENTINUS WOJCIECHOWSKI / HUJUS[2] ECCL(ESIAE) CANONICUS / QUI SANCTE OBIIT A(NNO) R(EPARATAE) S(ALUTIS)[3] MDCCCLXXV [ANNO] VITAE LVI [ANNO] SACERDOTII XXX / HIC ADOLESCENTIUM ANIMIS CATH(OLICA) RELIGIONE IMBUENDIS CASTIMONIAE / AMORE VIRGINIBUS INSERENDO CLERICIS IN PROELIA DOMINI ROBORANDIS[4] / DE ECCLESIA DEQUE PATRIA EGREGIE MERITUS ADSTITIT VICE SACRA AR/CHIEPISCOPO OPTIMUS OPTIMO ET ECCLESIAE JURA CLERI DIGNITATEM / FIDEI CHRISTIANAE INTEGRITATEM[5] STRENUE CUM TUERETUR DIGNUS / FACTUS EST QUI VINCULA FERRET EVANGELII ANIMAMQUE DARET / PRO TESTAMENTO CHRISTI / CENTUM ET ULTRA QUINQUAGINTA QUOS EDUCARAT[6] SACERDOTES / PIO FUNERI INSTAURANDO ADFUERE[7] / COLLEGAE DISCIPULI AMICI CIVES PENE[8] OMNES AERE CONLATO / M(ONUMENTUM) P(OSUERUNT).

Tłumaczenie:

W pokoju Chrystusa Boga, tu spoczywa Walenty Wojciechowski, kanonik tego kościoła[9], który pobożnie zmarł w 1875 roku odzyskania zbawienia[10], 56 [roku] życia[11], 30 [roku] kapłaństwa[12]. On[13], wielce zasłużony dla Kościoła i dla Ojczyzny, kształceniem umysłów[14] młodzieży w religii katolickiej[15], zaszczepianiem dziewicom[16] umiłowania czystości, pokrzepianiem kleryków[17] do bitew Pana. Pomagał w świętej posłudze arcybiskupowi[18], najlepszy najlepszemu. I gdy sprawnie bronił praw Kościoła, godności kleru, nienaruszalności wiary chrześcijańskiej, stał się godny, by nosić kajdany Ewangelii[19] i dać duszę za Testament Chrystusa. Ponad 150 kapłanów, których był wykształcił[20], przybyło, aby pobożnie odprawić pogrzeb. Współbracia[21], uczniowie, przyjaciele, niemal wszyscy obywatele, za zebrane pieniądze[22] postawili pomnik.

Wykorzystane materiały internetowe:
http://wir-ksiazwlkp.pl/index.php?item=3&id=2278
https://www.faramogilno.pl/kswwojciechowski.php
https://www.wtg-gniazdo.org/ksieza/main.php?akcja=opis&id=5126
https://pl.wikipedia.org/wiki/Mieczys%C5%82aw_Led%C3%B3chowski

-----------------------
[1] Tak stan faktyczny, opracowanie drukowane ma hic (pisownia oboczna).
[2] Tak stan faktyczny, opracowanie drukowane ma huius (pisownia oboczna).
[3] Zob. M. Winiarczyk, Słownik skrótów łacińskich [Lexicon siglorum latinorum], Wrocław 2024, s. 38, s.v. A._R._S. /a.r.s./.
[4] Charakterystyczne w retoryce zestawienie trzech elementów, zasług zmarłego: 1) adolescentium animis catholica religione imbuendis, 2) castimoniae amore virginibus inserendo, 3) clericis in proelia Domini roborandis.
[5] Ponownie retoryczna trójka: 1) Ecclesiae jura, 2) cleri dignitatem, 3) fidei Christianae integritatem.
[6] Tak stan faktyczny, forma synkopowana (wypadnięcie sylaby w środku wyrazu) od educaverat (indicativus plusquamperfecti, czas zaprzeszły), opracowanie drukowane ma educavit (czas przeszły dokonany).
[7] Forma oboczna od adfuerunt.
[8] Forma oboczna od paene.
[9] Chodzi o kościół katedralny w Gnieźnie, gdzie znajduje się tablica. Godność kanonika otrzymał w 1867 r.
[10] Zob. M. Winiarczyk, ibidem.
[11] Ur. w 1819 r.
[12] Święcenia w 1845 r.
[13] Dosł. „ten” (łacina nie ma zaimków osobowych 3. osoby, zamiast tego używa zaimków wskazujących, zazwyczaj is, ea, id lub hic, haec, hoc.
[14] Forma rzeczowników anima i animus jest identyczna w ablatywie liczby mnogiej. Gdy jednak chodzi o kształcenie, to temu poddajemy umysły.
[15] Od 1848 r. nauczał religii w gimnazjum św. Marii Magdaleny w Poznaniu.
[16] W 1857 r. otrzymał funkcję kuratora pensjonatu panien i sióstr urszulanek.
[17] W roku 1855 został rektorem w Seminarium Duchownym w Poznaniu.
[18] Chodzi o hrabiego Mieczysława Jana Halkę-Ledóchowskiego, abpa gnieźnieńskiego i prymasa Polski w latach 1866-1886.
[19] Por. np. List do Filemona (Flm 1,13): „w kajdanach [noszonych dla] Ewangelii”. Być może również odniesienie do pełnienia posługi kapelana polskich spiskowców w więzieniu Moabit w Berlinie, a najpewniej do represji i uwięzienia w 1874 r. w Bydgoszczy.
[20] Pozwoliłem sobie nieco archaizować użyciem czasu zaprzeszłego (którego parę dekad temu polszczyzna się pozbyła), by oddać łac. plusquamperfectum. Można oczywiście tłumaczyć po prostu jako „wykształcił”, bez czasownika posiłkowego formy zaprzeszłej „był”, ewentualnie „wcześniej/kiedyś wykształcił”.
[21] Dosł. „koledzy” (czyli zasiadający w tym samym kolegium).
[22] Dosł. „miedź”, „brąz”. Metonimicznie „pieniądze”.

Opracowanie Maciej H. Dąbrowski

Dziękujemy dyrektorowi Muzeum Archidiecezji Gnieźnieńskiej Bartoszowi Przybyle za możliwość publikacji obiektu. [bk]

Sygnatura: PZ-02278